Nederlandse Vereniging voor Medische Geschiedenis

Nieuws van Stichting Historisch Verpleegkundig Bezit Maart 2020

26 februari 2020, door SHVB
1
/
2

Oproep aan alle oud verpleegkundigen: WIE HELPT?

De medewerkers hebben een jacht naar een flinke lap KEIZERS -OF VERPLEEGSTERSLINNEN geopend! In feite is dit stevig katoen, draad wit en draad blauw door elkaar geweven; het werd algemeen gedragen tussen ca. 1920 en 1980. De stof is niet meer in de handel. Op bovenstaande afbeelding ziet u een voorbeeld.

 

De reden is dat bij de uitleen van uniformen die gedragen worden bij reünies, afscheidsbijeenkomsten, catwalk en andere gelegenheden telkens het volgende probleem opduikt: jong volwassenen zijn tegenwoordig veel steviger van postuur dan ca. 40 – 50 jaar geleden. Wie nu maat 38 heeft, moet  een uniform uit de collectie hebben van minstens maat 44. (De mode-industrie heeft de maten inmiddels aangepast).

In de collectie van SHVB bevinden zich nauwelijks uniformen van maat 46 of 48. Vandaar dat het plan is ontstaan om voor de uitleen een aantal uniformen van keizerslinnen te laten maken in die maten.                                                                                                                          

 

VRAAG: Wie heeft nog ergens een lap keizerslinnen liggen, dan wel wie heeft nog een uniform in een grote maat?

 

Mooi Schouwspel

De man van één van de medewerksters heeft een prachtige fotoserie gemaakt in het depot. Het zijn 360-graden foto’s en men kan in de rondte kijken op beide verdiepingen. U kunt dit als volgt beleven: Ga naar Google Maps, zoek op Stichting Historisch Verpleegkundig Bezit, klik op de rode pointer en aanschouw het wonder.

 

Toekomst Muziek

Het bestuur werkt aan een communicatieplan om SHVB duidelijk en goed naar buiten te kunnen presenteren.

 

Save the date: 7 oktober 2020 

Schrijf deze datum vast op in de agenda. Op woensdagmiddag 7 oktober is het weer tijd voor het vijfde jaarlijkse Nightingale Symposium. We zullen in het tweehonderdste geboortejaar van Florence Nightingale stilstaan bij haar werk, en haar invloed op de verpleegkunde binnen en buiten Europa. Het symposium is dit jaar voor het eerst een samenwerking tussen het Historisch College FNI en Stichting Historisch Verpleegkundig Bezit (en Trefpunt Medische Geschiedenis) te Urk en vindt plaats op de nieuwe locatie van V&VN.

 

Ida van Deth collectiebeheerder SHVB

 

 

Verslag congres te Florence 2020

Van Liesbeth Hesselink en Cecile aan de Stegge

 

 

Florence Nightingale (1820-1910)

Tweehonderd jaar geleden, op 12 mei 1820, werd Florence Nightingale te Florence geboren; dit verklaart haar voornaam. Ter ere van deze pionier van de verpleegkunde riep de WHO 2020 uit tot het ‘jaar van de verpleegkundige en de vroedvrouw’ en organiseerde de EAHN (European Association for the History of Nursing) van 13 tot 15 februari 2020 een congres in haar geboorteplaats Florence, met mogelijkheid tot bezichtiging van haar villa. Drie bestuursleden (Petrie Roodbol, Cecile aan de Stegge en Liesbeth Hesselink) woonden dit congres bij om SHVB in dit internationale gezelschap te presenteren. Tijdens de jaarvergadering van de EAHN en tijdens alle lezingen die ze individueel of samen bezochten, deelden ze een Engelstalige brochure uit die een mooi beeld geeft van de collectie. Ze kregen daar veel complimenten voor, plus een uitnodiging van verpleegkundigen uit Warschau (universitaire docenten die ook de Poolse beroepsvereniging representeren) om hún collectie te komen bezichtigen! Dat zou interessant kunnen zijn als het leidt tot uitwisseling met een collega-instelling. Bijzonder was dat prof. dr. Karen Nolte, directeur van het Instituut voor Medische Geschiedenis en Ethiek aan de Universiteit van Heidelberg, in haar slotpresentatie van zaterdag 15 februari over het symbolische belang van bepaalde objecten voor de geschiedenis van de verpleegkunde, enkele lampen van Florence Nightingale toonde, waaronder die uit de SHVB-collectie met vermelding van de herkomst. (zie tweede afbeelding)

 

Hoezo vroedvrouwen bij de geboorte van Christus?

In veel landen – en zeker in Engeland – behoort de verloskunde tot de verpleegkunde. Daarom was op de woensdagavond voorafgaand aan het congres op het British Institute in Florence een speciale bijeenkomst georganiseerd over ‘vroedvrouwen bij de geboorte van Christus’. Jane Salvage, emeritus hoogleraar ‘verpleegkundig leiderschap’ aan Kingston University and St. George’s University of London, onthulde hier dat zij in 2012 geïnspireerd was geraakt tot een studie kunstgeschiedenis door Mark Roberts, de toenmalige bibliothecaris van het British Institute. Roberts had haar namelijk gewezen op de aanwezigheid van vroedvrouwen op vroege Renaissance schilderijen die deze geboorte verbeelden.  Als auteur van het ooit succesvolle boek  “The politics of Nursing” vond ze het een blamage dat zelfs zij (een Engelse die bij uitstek opkomt voor belangen van verpleegkundigen en vroedvrouwen) hen nooit had opgemerkt. Haar presentatie had om die reden de veelzeggende titel: “Hidden – In plain sight”  (Verborgen –  in het volle licht). Roberts en Salvage lieten vervolgens beiden schilderijen zien van de geboorte van Christus, in de stal met os en ezel, vaak al met de drie koningen erbij, terwijl op talrijke schilderijen uit de Renaissance ook de twee vroedvrouwen Salomé en Zelmane duidelijk staan afgebeeld, omdat zij de baby in bad komen doen en/of in doeken wikkelen. Vaak staan ze ergens onderaan, of ze komen in de verte aanlopen, weliswaar te laat voor de bevalling, maar duidelijk met materialen om Maria te helpen. Hoewel ze goed zichtbaar zijn op de schilderijen, zijn deze vrouwen nog nooit beschreven, noch door kunstcritici noch door medische of verpleegkundige historici. De vroedvrouwen in Bethlehem worden in de Bijbel nergens genoemd; zouden ze wel nodig zijn bij een bevalling van een uit een maagd geboren kind? Hoe verloopt zo’n bevalling? In een van de apocriefe boeken worden de vroedvrouwen nog wel genoemd: Jozef zou hun hulp hebben ingeroepen. Jane Salvage ging in op de twijfel van de beide vroedvrouwen aan de bevalling, ze strekken op bepaalde schilderijen zelfs hun hand uit, kennelijk om aan te tonen dat zij de vagina van de maagd Maria bevoeld hebben op het vloeien van bloed. In de loop van de tijd werden deze vroedvrouwen niet meer afgebeeld. De vraag is nu of dit een illustratie is van de medicalisering van het bevallen of van het  gebrek aan aandacht en waardering voor het werk van vrouwen in de gezondheidszorg.
Het was interessant om later op de avond van een Florentijnse kunsthistoricus als tip te krijgen dat de meest bijzondere collectie wasmodellen ter wereld van foetussen in de baarmoeder (problematisch te verlopen bevallingen, gemaakt door vroedvrouwen) staat in het Museo Gallileo van Florence, op de tweede verdieping. Dit Museum is verwant aan Rijksmuseum Boerhaave Leiden.

 

De opening van het eigenlijke congres

Het congres als zodanig begon in een indrukwekkende zaal, in het voormalige Parlementsgebouw van Italië, het Palazzio Vecchio, waar destijds 500 politici in pasten. Een rij van hoogwaardigheidsbekleders zwaaide – merendeels in het Italiaans – de twee Italiaanse organisatoren Cecilia Sironi en Anna de la Torre alle lof toe; op die loftuitingen volgde steeds een hard applaus, al was het maar om warm te worden. De prachtige zaal had namelijk geen verwarming. De beide dames zelf vermeldden vooral dat er uit 26 landen mensen present waren. Daarna hield de voorzitter van de EAHN, Christine Hallett – hoogleraar aan de Huddersfield University in Groot Brittannië,  een keynote speech over ‘Visions and Revisions: Florence Nightingale’s Nursing Ideals’. Helaas voor Hallett was zij niet te verstaan door de echo in de zaal.  De Belg Paul de Raeve, algemeen secretaris van de European Federation of Nurses Associations, deed luid sprekend een hartstochtelijke oproep aan de  drie miljoen verpleegkundigen binnen de Europese Unie om de krachten te bundelen. Hij hamerde vooral op het belang van de zorg voor chronisch zieken. 

 

De presentaties

Tijdens het congres was er een enorme keuze uit (te) korte lezingen over alle aspecten van de geschiedenis van de verpleging; die lezingen werden gehouden door verpleegkundigen en historici niet alleen uit Europa maar ook uit de VS, Canada, Israël en Australië. Er waren enkele pareltjes bij (onder ander van de Nederlandse sociologe Mireillle Hoffman, die een informatieve lezing gaf over de 19e eeuwse opkomst van drie ziekenhuizen in Arnhem, o.a. onder invloed van de verpleegkundige leidinggevende), maar veelal bleef het oppervlakkig, mogelijk omdat de geboden tijd voor enige diepgang te kort was. Vanuit de niet-westerse landen was alleen Chili met een spreker vertegenwoordigd. Onder de posterpresentaties waren enkele zeer informatief. Vooral Kroatië (vertegenwoordigd door drie personen; twee vrouwen en een man) blonk hierin uit.

 

Eigen wegen

De drie bestuursleden gingen (buiten een gedeelde B&B) overwegend hun eigen weg. Petrie bezocht alle historische lezingen over Florence Nightingale, Cecile vrijwel alle over psychiatrie of andere bijzondere takken van verpleegkunde, en Liesbeth vooral die met een sterk historische, koloniale of niet-westerse inslag. Alle drie verzamelden ze visitekaartjes van potentieel interessante connecties. Petrie gaf de SHVB presentatie over ‘Neonatology: achieving the impossible with nursing supplies’. Dit was een van de weinige lezingen van medisch/verpleegkundige aard; de meeste andere bijdragen waren filosofisch, ethisch of sociologisch van aard. (Bij congressen met artsen is het doorgaans andersom.)

 

Netwerken

In de wandelgangen is individueel met allerlei mensen genetwerkt en op zaterdagavond werd gezamenlijk op aangename wijze nader kennis gemaakt met Robert Simons en Hugo Schalkwijk, respectievelijk lid van het bestuur van het Historisch College V&VN (en van het Comité van Aanbeveling van SHVB) en historicus en sinds kort adviseur van het Historisch College. Dit  voelde veelbelovend aan.

1
/
2
Uniform van keizerslinnen