Nederlandse Vereniging voor Medische Geschiedenis

Jan Nassy’s Ex Libris: leven lang geleerd

20 januari 2019, door Jan Nassy
1
/
9

Mijn medische loopbaan zag er kortheidshalve zo uit: Na in 5 gym ternauwernood een peritonitis te hebben overleefd wilde ik geen biologieleraar meer worden, maar arts, liefst huisarts. Dan moest je overal verstand van hebben. Dus werd ik student-assistent Histologie, maar las ondertussen elke week het NTvG van voor naar achter en terug, kocht over elk medisch vakgebied boeken en was daarnaast geabonneerd op een betere krant en een links weekblad.

Na artsexamen en militaire dienst werd de huisartsenij een deceptie  en belandde ik bij toeval in de arbeids- en bedrijfsgeneeskunde, waarin ik me specialiseerde.

Dertien jaar en de nodige depressies later wilde ik me laten omscholen tot microbioloog.

De voor consult uitgekozen hooggeleerde keek me peinzend aan in de stilte na mijn vraag en antwoordde toen bedachtzaam: “Maar collega, realiseert u zich wel welke revolutionaire ontwikkelingen zich sinds uw studie in de cel- en microbiologie hebben voorgedaan? Dat haalt u waarschijnlijk nooit meer in! Als ik u was….”

De rest is medische geschiedenis.

 

Soms, als ik die lees, is daar opeens weer dat “groots-en-meeslepende” gevoel van avontuur uit de studietijd bij elk nieuw vakgebied.

Zo meeslepend schrijft bijvoorbeeld Siddharta Mukherjee (geb.1970) over de geschiedenis van de oncologie[1]en de genetica[2].

 

Siddhartha Mukherjee

 

Maar pas op! Zoals wanneer je een mooie boswandeling maakt – alles ruikt lekker, prachtige kleuren en “kijk daar! Een specht!” – en plotseling struikel je over een boomwortel en wèg is de betovering , zo struikel je bij het lezen van de Nederlandse vertaling van“The Emperor…”over onnauwkeurigheden en domme vertaalfouten.

 

 

 

Kleine selectie?  Pijn van een verblindende intensiteit, Authentieke remissie, In het bloed uitdovende leukemieblastocyte, Zenuwgestel, Nodule in de long, Slaapaderen ????? Na het lezen van de eerste hoofdstrukken koop ik uit ergernis maar een Engelse uitgave en jawel: er staat toch echt temporal arteries en ook mijn overige literaire hematomen zijn niet Siddharta’s schuld.

Is het met “Het Gen” dan beter gesteld? Andere vertalers, nieuwe kansen? Welnee! Éen keer week (< once a week), hij digereerde DNA (he digested DNA), alfagobline (alpha-globin), herpusvirus, de binnenschacht van een embryo (the inner sheath of….), mannen geven het X-chromosoom niet aan hun kinderen (male children) door, plantenstrengen (plant-strains = plantensoorten!), mensapen hebben 42 paar chromosomen (twenty-four pairs), neurale banen (core pathways), haar percentage wittebloedcel en meer van dat soort onzin. Bezige Bij, test toch de Esculaapfactor van je vertalers!

Doet onze meesterverteller zelf dan helemaal niks fout? Nou, goed dan: Twee kleinigheden en één echte blunder.

Hij schrijft in het voorwoord van The Emperor…: In the end, cancer truly emerges, as a nieteenth-century surgeon once wrote in a book’s frontispiece, as “the emperor of all maladies, the king of terrors”.

Nu is het hele boek uitbundig voorzien van noten, vaak met gedetailleerde bronverwijzing, maar uitgerekend bij dit citaat waaraan de boektitel is ontleend ontbreekt die hinderlijk.

 

      

 

En als we het toch over namen hebben: In The Gene is sprake van a professor of anatomy in Leyden, in 1595[3]De bijgevoegde noot noemt zijn naam niet, terwijl enkele regels verderop wel de human geneticist Lap-Chee Tsui in 1985…wordt genoemd. Perspectivische vertekening, zullen we maar zeggen.

Maar waar alle Erasmus- en Feyenoordfans echt van over de rooie zullen gaan, is zijn vergissing de ontdekking van Bootsma e.a. betreffende het Philadelphia gen in 1982 in AMSTERDAM te laten plaatsvinden.[4]

Niettemin: Meeslepende Medisch-Historische Rock & Roll!

 

 

Dan nog wat microbiologische en sociaal geneeskundige bijscholing.

Met het jaartal als herdenkingsprothese zal de Groote Oorlog u niet zijn ontgaan, al was het maar vanwege het recente NTvG-themanummer.[5]

Eerder dit jaar vond ik in mijn favoriete Amersfoortse boekwinkel “ De Spaanse Griep”, geschreven door een Engelstalige wetenschapsjournaliste, Laura Spinney. [6]

 

Laura Spinney

 

De oorspronkelijke Engelse uitgave verscheen in 2017 onder de heel wat onheilspellender titel “Pale Rider” (voor de liefhebbers: Zie Openbaringen 6:1-8) en kreeg lovende recensies in The Times en The Guardian, maar je kunt de Nederlandse uitgave (416 pagina’s) met een gerust hart aanschaffen: Voortreffelijk Nederlands en ook nagenoeg geen miskleunen in medische vakterminologie. Wat een prachtige combinatie van medische , microbiologische en cultuurgeschiedenis!. En kijk: In hoofdstuk 14 (over herkomst en verspreiding van het H1N1 virus) duikt in noot 10 onze jonge heldin Floor Haalboom op met haar publicatie“Spanish” flu and army horses uit 2014. De boekdelen, inclusief inleiding en nawoord openen met iconische foto’s, maar vooral de tekst spreekt tot mijn verbeelding. Aanstekelijk! Mocht u toch wat meer mooie plaatjes willen bij dit onderwerp, blader dan in een onvervalste spaansegriepglossy.[7]

 

 

       

 

Harald Salfellner, Dr. med., Ph.D., schrijver, vormgever en uitgever, houdt echt van boeken. Dit glanzende, 160 pagina’s tellende, mooi gebonden, rijk geïllustreerde en zelfs van een leeslint en stofomslag-met-reliëfdruk voorziene juweeltje is het condensaat van zijn medisch-historisch promotieonderzoek aan de Praagse Karelsuniversiteit. Voor kenners van de griepgeschiedenis bevat de tekst geen enkele verrassing, maar die foto’s! Prachtig, soms gruwelijk prachtig, zoals die van een open vrachtwagen vol doodskisten in San Francisco of van de Praagse doodskistentram. En de advertentie van de firma Kohn in het Praags Dagblad van oktober 2018: “TEGEN DE SPAANSE GRIEP  offreren wij  onze aangenaam geprijsde Cognac, Rum, Sliwowitz, Kontuszowka, Maagbitter”.

 

Eind dit jaar, niet gevaccineerd zijnde, hef ik daarom mijn glas.

Op uw gezondheid en leesplezier!

 

[1]Mukherjee, S.: The Emperor of all Maladies, a Biography of cancer.

  Fourth Estate paperback ed., London, 2011.

  Ned. Vert.: De Keizer aller Ziektes. Een Biografie van Kanker. Bezige Bij, A”dam, 20125.

[2]Id.: The Gene. An Intimate History. Vintage, London, 2017.

  Ned. Vert.: Het Gen. Een Intieme Geschiedenis.Bezige Bij, Amsterdam, 2016.

[3]Pieter Pauw (1564 – 1617)

[4]De Keizer., p.468; The Emperor…, p. 431.

[5]Ned Tijdschr Geneeskd. 2018;162:1-38

[6]Spinney, Laura: De Spaanse Griep; Hoe de pandemie van 1918 de wereld veranderde.

  De Arbeiderspers, Amsterdam, 2018.

[7]Salfellner, H.: Die Spanische Grippe, Eine Geschichte der Pandemie von 1918.

  Vitalis, Prag, 2018.

1
/
9
Jan Nassy's Ex Libris
Siddhartha Mukherjee
Laura Spinney