Nederlandse Vereniging voor Medische Geschiedenis

Het gelaat en de medicus. 9e Domusdag 2015

18 december 2018, door Jan Taco te Gussinklo, [email protected], @DutchBW
1
/
1

 

 

GELATEN moet ik toezien hoe bus 295 juist wegrijdt van het Busstation aan de achterzijde van Utrecht CS. Dit ondanks een sprintje vanaf de te laat gearriveerde Intercity uit Zwolle. De 9e Domusdag begint zonder mij en nog een paar lotgenoten. Dus moet ik de opening door voorzitter Harry Hillen missen en schuif aan tijdens de voordracht van KNMG- directeur Wendela Hingst. Toevallig bezorgt mij dit een strategisch plekje en ik kan daardoor de Inleiding van onze grote roerganger Mart van Lieburg voor uw allen vastleggen in beeld en geluid. Op onnavolgbare wijze goochelt Mart met cyclopen, homo duplex, dubbelgangers en komt uit bij de Mona Lisa. Zie hier als u dat stukje alsnog wilt meemaken of opnieuw herbeleven: https://youtu.be/q1cNaTevFQM

 

Tronies

De 9e Domusdag met als thema ‘Het gelaat en de medicus’ is ook dit jaar goed voor een volle zaal op die bewuste 11 december 2015. Nog even is er een discussie over het ontbreken van een tandheelkundige voordracht in het officiële programma. Dat wordt na de middag enigszins goedgemaakt. Inmiddels is het hoog tijd voor de eerste spreker, Michael Kwakkelstein die als kunsthistoricus op eminente wijze de aanwezigen aan de hand meeneemt langs het werk van het veelzijdig genie Leonardo DaVinci. DaVinci, die portretjes ter grootte van een postzegel maakte in het zakboekje dat aan zijn broekriem bungelde tijdens zijn omzwervingen door Turijn. Deze portretjes (vaak tronies) verwerkte hij vervolgens in zijn schilderijen. Toen hij met het opus magnus ‘het laatste avondmaal’ ten behoeve van het klooster aan de slag was, kreeg hij commentaar dat het allemaal wel wat lang duurde. Hij riposteerde dat hij nog steeds op zoek was naar de juiste tronie voor de persoon van Judas. ‘Maar als het sneller moest zou hij wel genoegen nemen met de tronie van de abt van het klooster’…..

Universiteitshistoricus Willem Otterspeer leidt ons naar de Senaatskamer in Leiden, waar ‘het expressieve gebaar’ van de Hooggeleerden aanleiding is tot bespiegelingen. De beroemde professorenportretten. ‘Het lichaam volgt de mond, de hand heeft een eigen gebaar’. Ooit was gebarentaal ‘het tweede gezicht’. Arko Oderwald heeft het als medisch-filosoof over de fysionomie van het gelaat. Van geestesziekte tot geelzucht. Zelfs Botox komt ter sprake. 

 

Scalpel en Facies

De Lunchpauze biedt de gelegenheid voor een tête a têtemet deelnemers aan de 9e Domusdag. Omdat een spreekster verhinderd is, kan ook de Tandheelkunde nog aan bod komen.  Zoals Michael Eijkman stelt:’wij zitten de gehele dag boven het gelaat van de patiënt’. Tandheelkunde maakt soms onderdeel uit van reconstructies van het gelaat. Het is meteen een natuurlijk overstapje naar de lezing van de volgende spreker, plastisch chirurg Klaas Marck, die de nadruk legt op de oorlogschirurgie met ingrijpende gelaatsreconstructies. Voor de plastisch chirurg  zijn scalpel en facies een twee-eenheid. Er is een doorgaande lijn naar microchirurgie en de succesvolle cosmetische chirurgie ( jaarlijks goed voor 47 miljard dollar in USA). Wouter de Herder toont  als endocrinoloog de effecten van een overmaat aan groeihormoon, zoals het gigantisme. Dat brengt hem tot een fascinerende verklaring voor het Bijbelverhaal waarin de fragiele David het kon winnen van de reus Goliath. De reus zou door een hemianopsie, een gedeeltelijke gezichtsvelduitval (veroorzaakt door een veronderstelde hypofysaire tumor)  David niet goed gezien hebben. David kon Goliath daarom vellen met een goed gemikte werpsteen. Als uitsmijter komt biologisch psychologe Dorret Boomsma ten tonele. Tweelingonderzoek levert nog steeds verrassende bevindingen op (tweelingenregister.org). Het is bijvoorbeeld niet moeilijk om op een foto te zien welk van de tweeling een stevige roker is. Het effect van nature (genetica) en nurture (omgevingsfactoren) komen hier samen. Ik vond het weer een geweldige dag!

1
/
1
Spreekster op de Domusdag: biologisch psychologe Dorret Boomsma